Biz notoʻgʻri muammoni muhokama qilyapmiz.

Har safar oʻzbek alifbosi haqida gap chiqishi bilan bahs bir joyga borib taqaladi:

Sh, Ch, Oʻ, Gʻ...

Kimdir ularni alohida harf qilishni qoʻllaydi, kimdir bunga keskin qarshi chiqadi.

Ammo oʻzimizga bitta savol beraylik.

Nahotki, oʻzbek tilining eng katta muammosi shu boʻlsa?

Bugun dunyoning deyarli barcha xalqaro tizimlarida ism-familiyalarimiz buzib yoziladi.

Pasportlarda, vizalarda, aviabiletlarda, xalqaro maʼlumotlar bazalarida, sport musobaqalarida, ilmiy maqolalarda...

Oddiygina X harfimiz Kh ga aylanadi.

Q harfi baʼzan K boʻlib ketadi.

Oʻ, Gʻ harflari esa turli davlat va tizimlarda turlicha yoziladi yoki umuman tushirib qoldiriladi.

Natijada oʻzbek ismlari dunyo boʻylab oʻnlab xil koʻrinishga ega boʻlib qoladi.

Buni esa deyarli hech kim muammo deb koʻrmaydi.

Eng achinarlisi esa bundan ham chuqurroq.

Bugun butun insoniyat har kuni ishlatadigan algorithm soʻzi buyuk allomamiz Muhammad al-Xorazmiy nomining asrlar davomida lotinlashtirilgan shaklidan kelib chiqqan.

Bir lahza oʻylab koʻring.

Butun dunyo ajdodimiz nomidan foydalanadi.

Ammo milliardlab odamlar uning ismini na toʻgʻri yozadi, na toʻgʻri talaffuz qiladi, na bu soʻzning asl manbasi Al-Xorazmiy ekanini biladi.

Bu faqat bitta misol.

Bugun dunyoda Ibn Sino Avicenna, Ahmad al-Fargʻoniy Alfraganus, Mirzo Ulugʻbek esa Ulugh Beg, Ulug Beg yoki yana bir necha xil koʻrinishda uchraydi.

Bizning tarixiy merosimiz ham, ism-shariflarimiz ham, hatto ilm-fanga qoʻshgan hissamiz ham asrlar davomida turli yozuv tizimlari ichida oʻz asl qiyofasini yoʻqotib kelmoqda.

Asl muammo qayerda?

Biz bugun bir nechta qoʻshma harf ustida bahslashyapmiz.

Holbuki, dunyo bizning ismimizni qanday yozishi, qanday oʻqishi va qanday eslab qolishi haqida deyarli bosh qotirmayapmiz.

Birgina transliteratsiya masalasi sabab millionlab oʻzbeklarning ism-familiyasi chet el hujjatlarida turlicha yozilgan.

Kimdir Khudoyberdi, kimdir Hudoyberdi, yana kimdir Xudoyberdi.

Ularning barchasi bitta ism.

Lekin xalqaro tizim uchun ular uch xil inson.

Shunday ekan...

Men alifboni takomillashtirishga qarshi emasman.

Ammo ustuvorlikni unutmaylik.

Avvalo oʻzbek tilining xalqaro transliteratsiyasi yagona standartga ega boʻlishi kerak.

Avvalo ism-familiyalarimiz dunyoning istalgan nuqtasida bir xil yozilishi kerak.

Avvalo tarixiy shaxslarimizning nomi xalqaro ilmiy va madaniy muhitda oʻz asl shakliga imkon qadar yaqinlashishi kerak.

Shundan keyin Sh, Ch, Oʻ yoki Gʻ haqida bahslashsak ham kech boʻlmaydi.

Chunki...

Alifbo — maqsad emas. Vosita.

Tilning buyukligi esa harflar soni bilan emas, uning dunyo tomonidan qanday tan olinishi, qanday yozilishi va qanday eslanishi bilan oʻlchanadi.

Biz harflarni emas, avvalo tilning xalqaro obroʻsini himoya qilishni oʻrganishimiz kerak.